Cors de nissart en linha – Gramàtica – Pronoms personals

Lu pronoms personals

TonicsReflexiusCODCOINeutrals
Ieu
Tu
Eu, Ela
Nautres, Nautri¹
Vautres, Vautri¹

Vos²
Elu, Eli
Mi
Ti
Si
Si
Vos³

Vos
Si
Mi
Ti
Lo, La
Nos³
Vos³

Vos
Lu, Li
Mi
Ti
Li
Nos
Vos

Vos
Li
Lo, Li, Ne’n

1. Nautri e Vautri son li formas au femenin de Nautres e Vautres.
2. Vos correspònde a la forma de cortesia.
3. Nos e Vos son li formas estandard que coexistisson emb li formas locali Nen e Vi.

1 – Lu pronoms tonics

Lu pronoms personals tonics son:

ieu – tu – eu/ela – nautres/nautri – vautres/vautri – vos – elu/eli

En general, lu pronoms personals tonics:

  • Afortisson lo subjècte (aqueu que fa l’accion): ieu, siáu encara a l’universitat
  • Marcan una oposicion: li platz la mar mas la sieu frema, ela, preferisse la montanha

Lu pronoms personals tonics s’emplègan especialament après:

  • Li preposicions (A, DE, EMB, PER, ENTRE…): pensi a tu, parla de ieu, son emb nautres
  • Li conjoncions de coordenacion (E, E MAI, NI, Ò…): tu e elu, ni ieu ni tu, eu ò ela
  • Lu advèrbis de parangon (COMA, QUE, TAU…): siáu coma tu, son mai fòrts que nautres
  • Li locucions (AQUÒ) + ÈSTRE: siáu ieu, es eu, siatz vautri
2 – Lu pronoms reflexius

Lu pronoms personals reflexius son:

mi – ti – si – si – vos – vos – si

Son lu pronoms personals particulars emplegats dins lu vèrbs pronominals: mi passègi, ti lèves, vos corcatz, si maridan

3 – Lu pronoms COD

Lu pronoms personals Complement d’Objècte Dirècte (COD) son:

mi – ti – lo/la – nos – vos – vos – lu/li

Lo COD complèta un vèrb en respondent ai questions cu? cen que?

  • Conoissi lo vesin -> lo conoissi (conoissi cu? lo vesin)
  • Regarja li veituras -> li regarja (regarja cen que? li veituras)
4 – Lu pronoms COI

Lu pronoms personals Complement d’Objècte Indirècte (COI) son:

mi – ti – li – nos – vos – vos – li

Lo COI complèta un vèrb en respondent ai questions a cu?, a cen que?, de cu?, de cen que?

  • Parli a tu -> ti parli
  • Cuntes una istòria a nautres -> nos cuntes una istòria
  • Fèm onor au past -> li fèm onor
5.1 – Lo pronom neutral LO

LO es un pronom personal neutral, valent a dire sensa indicacion de genre ni de nombre:

  • Sabi qu’es aquí -> lo sabi (lo = qu’es aquí)

LO pòu coexistir emb la forma mai estandard Oo sabi, o penses, o dièm…

5.2 – Lo pronom adverbial neutral LI

LI es un pronom adverbial neutral que remplaça un nom inanimat introduch per la preposicion A

  • Vau au teatre -> li vau (li = au teatre)

LI s’emplèga totplen dins la locucion LI A/LI ESli a un masaguin dins lo vilatge

LI pòu coexistir emb la forma mai estandard Ii vau, i a, i anam 

5.3 – Lo pronom adverbial neutral NE’N

NE’N es un pronom adverbial neutral que remplaça un nom introduch per:

  • La preposicion DE: venèm de la glèia -> ne’n venèm (ne’n = de la glèia)
  • L’article indefinit plural DE: pilhi de fruchas -> ne’n pilhi (ne’n = de fruchas)
  • L’article indefinit singular UN: cròmpa un pastisson -> ne’n cròmpa un (ne’n = un pastisson)
  • Una chifra: possèdon doi bicicletas -> ne’n possèdon doi (ne’n = doi bicicletas)

NE’N s’elide en N’ davant una vocala e lo pronom neutral LI: n’avètz, n’i a, n’utilizam

NE’N pòu coexistir emb la forma mai estandard NEne venèm, ne pilhi, ne cròmpa, ne possèdon

Cas particular:

Après lu pronoms personals MITISINEN, VI, lo pronom neutral NE’N:

  • S’elide en ‘N: me’n bati, te’n vas 
  • Levat davant d’una vocala dont pilha la forma N’se n’avisa, ve n’anatz

De notar qu’a l’encòup, MITISINEN, VI devenon METESENE, VE

Après NOSVOS, lo pronom neutral NE’N s’elide en EN: nos en parla, vos en prègui

6 – L’elision dei pronoms personals

Certans pronoms reflexius, COD e COI s’elidon davant una vocala:

  • MI -> M’: m’assèti, m’estona, m’atribuisse
  • TI -> T’: t’embiles, t’aspèra, t’expliqui
  • SI -> S’: s’aveninam
  • LO/LA -> L’: l’aimi, l’escota
  • NEN -> N’: n’embèstian, n’arriba
  • VI -> V’: v’amaisatz, v’intrigui, v’agrada

Per còntra, lu pronoms LU, LI, NOS e VOS s’elidon pas davant una vocala:

  • LU: lu asperam
  • LI: li as, li ofrissi, li anam
  • NOS: nos atacan, nos explica
  • VOS: vos ajudam, vos prepaui
7 – L’òrdre dei pronoms personals

Lu pronoms personals si plaçan totjorn denant lu vèrbs, levat a l’imperatiu: t’aspèri, mi dies, canta-la!, parla-li!

Quora doi pronoms personals si seguisson dins una mesma frasa, l’òrdre es lo seguent:

  • Lo pronom COD es totjorn davant lu pronoms COI ò reflexius: la li doni, lo si pilha, rende-lu mi!
  • Lu pronoms neutrals LO, LI son totjorn davant lu pronoms COD, COI e reflexius: li ti veï, di-lo mi!, li si fidam
  • Lo pronom neutral NE’N es totjorn après lu pronoms COI e reflexius: me’n parla, se n’anam