Cors de nissart en linha – Fonetica – Prononciacion

Li règlas de prononciacion

1 – Li letras de l’alfabet en occitan nissart

AaBbCcDdEeFfGgHhIiJjKkLlMm
NnOoPpQqRrSsTtUuVvWwXxYyZz

L’occitan nissart utiliza l’alfabet latin que còmpta 26 letras de basa. Certani letras contenon:

  • Un accent agut: Áá, Éé, Íí, Óó, Úú
  • Un accent grèu: Àà, Èè, Òò
  • Un trema: Ëë, Ïï, Üü
  • Una cedilha: Çç

2 – Li vocalas

2.1 – Li vocalas simpli
VocalasFonetica internacionalaFonetica francesaExemple
A a
E e
I i
O o
U u
[a]
[e]
[i]
[u]
[y]
[a]
[é]
[i]
[ou]
[u]
fa
de
pi
lo
lu
2.2 – Li vocalas accentuadi
VocalasFonetica internacionalaFonetica francesaExemple
Á á

À à
É é
È è
Í í
Ó ó
Ò ò

Ú ú
[e]
[ɔ]
[a]
[e]
[ɛ]
[i]
[u]
[ɔ]
[wɔ]
[y]
[é]
[o]
[a]
[é]
[è]
[i]
[ou]
[o]
[ouo]
[u]
siáu
Vesubiá
farà
espés
bèla
aquí
urós
aquò
pòrt
assidú

De notar:

La letra Ò es diftongada [wɔ] dins certans cas: pòrt, fòrt, fòrça, bòn, pòsta, tremòla…

La nòrma classica qu’emplegam aquí non marca aquel diftòng. Pura, certans occitanistas nissarts an decidit de la marcar en adoptant una ortografia especifica.

  • Es lo cas de Reinat TOSCANO* que l’ortografia OA: poart, foart, foarça, boan, poasta, tremoala…
  • Bernat FRUCHIER** la marca per un accent circonflèx Ô: pôrt, fôrt, fôrça, bôn, pôsta, tremôla…
  • Jan-Luc SAUVAIGO*** l’ortografia : puòrt, fuòrt, fuòrça, buòn, puòsta, tremuòla…
* Reinat TOSCANO es un sòci fidèl de Nissa Pantai e un escrivan occitan talentuós, autor de numerós libres dont la famoa Gramàtica dau niçard e la sèria dei aventuras dau policier Matieu Sampeyre.
** Bernat FRUCHIER es un membre fondador dau Centre Cultural Occitan País Nissart (CCÒC, futur Nissa Pantai), ne'n siguèt lo 2d president e demòra president d'onor.
*** Jan-Luc SAUVAIGO es un autor-compositor-interprèta occitan famós e un dei membres fondadors dau CCÒC País Nissart.
2.3 – Li vocalas nasali
VocalasFonetica internacionalaFonetica francesaExemple
AN an
EN en
IN in
ON on
UN un
[ãŋ]
[ɛ̃ŋ]
[īŋ]
[uŋ]
[yŋ]
[an-n(g)]
[ein-n(g)]
[i-n(g)]
[ou-n(g)]
[u-n(g)]
canta
sente
camin
dont
cadun
VocalasFonetica internacionalaFonetica francesaExemple
AM am
EM em
IM im
OM om
UM um
[ãɱ]
[ɛ̃ɱ]
[īɱ]
[uɱ]
[yɱ]
[an-m(b)]
[ein-m(b)]
[i-m(b)]
[ou-m(b)]
[u-m(b)]
camba
sembla
cimbala
tombar
umble

De notar:

  • Li vocalas+N/M son nasali davant consonanti ò en fin de mot: canta [‘kãŋta], ben [‘bɛ̃ŋ]
  • Son pas nasali davant dei vocalas: anar [a’na], frema [‘frema]
  • Li vocalas+M si pronóncian [ŋ] en fin de mot: camba [‘kãɱba]siam [‘sjãŋ], sembla [‘sɛ̃ɱbla] ⇔ fèm [‘fɛ̃ŋ]
2.4 – Li semivocalas

Li semivocalas, dichi tanben semiconsonantas, son de sons que si tròban a miegcamin entre la vocala e la consonanta. Ne’n destriam 3:

  • [j] que pòu s’escriure I ò LH e qu’es un mieg son [i] comparable a la J en alemand: pantais [pãŋ’taj], detalh [de’taj] 
  • [µ] que s’escriu U e qu’es un mieg son [y]: vuech [‘vµœt] 
  • [w] que s’escriu U e qu’es un mieg son [u] comparable a la W en englés: u [‘pεw] 

Li semivocalas si retròban dins lu diftòngs e triftòngs (veire lo ponch n°3)

3 – Lu diftòngs e triftòngs

3.1 – Lu diftòngs fòrts

Lu diftòngs fòrts, dichs descendents, son lu fonèmas compauats per li sequéncias vocala-semivocala e pòrtan generalament l’accent tonic sus la promiera vocala:

VocalasFonetica internacionalaFonetica francesaExemple
AI ai
EI ei
ÈI èi
OI oi

ÒI òi
AU au
EU eu
ÈU èu
IU iu

ÒU òu
UU uu
[aj]
[ej]
[ɛj]
[uj]
[ɔj]
[aw]
[ew]
[ɛw]
[iw]
[ɔw]
[yw]
[aï]
[éï]
[èï]
[ouï]
[oï]
[aou]
[éou]
[èou]
[iou]
[oou]
[uou]
dai
rei
bèi
doi
eròi
cau
leu
pèu
viu
pòu
cuu

De notar:

  • AI tende de si prononciar [ej] quora es pas tonic: laissi [‘lajsi], laissar [lej’sa]
  • AU tende de si prononciar [ɔw] quora es pas tonic e dins certans particulars: daurat [dɔw’rat], paure [‘pɔwre]
  • IU tende de si prononciar [jew]: viu [‘vjew], actiu [a’tjew]
  • Lo diftòng OU, que si pronóncia [uw], es generalament atòn: enviroutar [εŋviruw’ta]
3.2 – Lu diftòngs debles

Lu diftòngs debles, dichs ascendents, son lu fonèmas compauats per li sequéncias semivocala-vocala e pòrtan generalament l’accent tonic sus la segonda vocala:

VocalasFonetica internacionalaFonetica francesaExemple
IA ia
IE ie
IÈ iè
IO io

IÒ iò
OA oa
UÈ uè
UI ui
[ja]
[je]
[jɛ]
[ju]
[jɔ]
[wa]
[µœ]
[µi]
[ia]
[ié]
[iè]
[iou]
[io]
[oua]
[ueu]
[ui]
viatge
quartier
vièlh
tension
fiòla
Joan
vuèch

atribuir

De notar:

  • Après G, U es muda davant E e I, doncas li a pas de diftòng: fague [fa’ge], sigui [si’gi]
  • Après Q, U es muda, doncas li a pas de diftòng: quadre [‘kadre], que [‘ke], quint [‘kint], aquò [a’kɔ]
3.3 – Lu triftòngs

Lu triftòngs son lu fonèmas compauats per li sequéncias semivocala-vocala-semivocala:

VocalasFonetica internacionalaFonetica francesaExemple
IAI iai
IAU iau
IÈI ièi
IEU ieu
IÒU iòu
OAI oai
UÈI uèi
[jaj]
[jaw]
[jɛj]
[jew]
[jɔw]
[waj]
[µœj]
[iaï]
[iaou]
[ièï]
[iéou]
[ioou]
[oua]
[ueuï]
biais
diau
sièis
mieu
faiòu
goai
encuèi
3.4 – L’iatús

L’iatús es la succession de doi vocalas que forman doi sillabas diferenti. Certani vocalas fan naturalament un iatús:

VocalasFonetica internacionalaFonetica francesaExemple
AE ae
AO ao
EA ea
EO eo
OE oe
UA ua

UO uo
[ae]
[au]
[ea]
[eu]
[ue]
[ya]
[yu]
[aé]
[a-ou]
[éa]
[e-ou]
[ou-é]
[ua]
[u-ou]
aerian
aost
real
teoric
coerent
actual
duo

Certani combinasons de vocalas forman un diftòng ò un iatús segon la plaça de l’accent tonic. Li a un iatús quora l’accent tonic tomba sus la promiera vocala:

  • IA: tri[‘tria] cambiar [kãɱ’bja], bèstia [‘bεstja]
  • OA: co[‘kua] oata [wa’ta], Joaneta [dʒwa’neta]
  • UE: adu[a’dye] fuec [‘fwœk], vuechen [vµe’t∫ɛ̃ŋ]

4 – Li consonantas

4.1 – Li consonantas simpli
ConsonantasFonetica internacionalaFonetica francesaExemple
B b

C c
davant E, I

D d

F f

G g
davant E, I

H h*

J j

L l

M m
davant B, P
en fin de mot

N n
davant consonanta
en fin de mot


P p

Q q

R r
entre 2 vocalas**

S s
entre 2 vocalas

T t

V v

X x
entre 2 vocalas

Z z
[b]

[k]
[s]

[d]

[f]

[g]
[dʒ]

(veire li nòtas davau)

[dʒ]

[l]

[m]
[ɱ]
[ŋ]

[n]
[ŋ]
[ŋ]

[p]

[k]

[ʀ]
[ɹ]

[s]
[z]

[t]

[v]

[s]
[z]

[z]
[b]

[k]
[ss]

[d]

[f]

[gu]
[dj]



[dj]

[l]

[m]
[m(b)]
[n(g)]

[n]
[n(g)]
[n(g)]

[p]

[k]

[r]
[r] a l’englesa

[ss]
[z]

[t]

[v]

[ss]
[z]

[z]
babi

cat, color, cultura, clau
cent, ciutat

dedins

fanfara

gal, goma, gust, grand
gèl, giro



jorgina

lilàs

moment
ambient, cròmpa
mesclum

nanomètre
encara
nenon

papeiron

quauquaren

rar, tèrra
èra

sota, messa
frasa

toti

vives

xilofòn, excellent
exacte

zèro

De notar:

* H

En occitan nissart, la letra H si retròba solament dins li combinasons de consonantas seguenti:

  • CH prononciada [t∫]chaminèia [t∫ami’nεja], fachenda [fa’t∫ɛ̃ŋda]
  • LH prononciada [j]ulhauç [y’jaw], familha [fa’mija]
  • NH prononciada [ɲ]nhif [‘ɲif], montanha [muŋ’taɲa]

Fòra d’aquela situacion, l’H isolada si pòu trobar:

  • En occitan gascon, dont l’H remplaça la letra F e si pronóncia coma una [h] aspirada: fèsta [‘fɛsta] hèsta [‘hɛstœ]
  • Dins lu noms pròpris ò mots estrangiers, dont l’H si pronóncia segond la lenga d’origina: Hinault [i’no], Helsinki [‘helsiŋki]

** R

D’un temps l’R entre 2 vocalas si prononciava coma l’R que podèm audir en englés [ɹ]. Pura, la prononciacion grassejada [ʀ] tende de si generalizar sota l’influéncia dau francés. Per retrobar l’autenticitat dau nissart, preconizam lo restabliment d’aquela prononciacion distinta: èra [‘ɛɹa] tèrra [‘tɛʀa] 

4.2 – Li consonantas finali

Li consonantas pòdon aver una prononciacion diferenta en fin de mot. Ensin:

C finala

  • Si pronóncia generalament [k]: amic [a’mik]
  • Es muda dins gaire cas: pauc [’pɔw]

D finala

  • Si pronóncia [t]: verd [’veʀt]

G finala

  • Si pronóncia generalament [k]: larg [’laʀk]
  • Si pronóncia [tʃ] dins lu mots dont G si pronóncia basicament [dʒ] quora es pas finala: mieg [’mjetʃ]  mieja [‘mjedʒa]

L finala

  • Si pronóncia [l]: final [fi’nal]
  • Es muda dins lu mots dont la darriera sillaba es atòna: chícol [tʃi’ku], àngel [‘ãŋdʒe]

P finala

  • Si pronóncia [p]: esclòp [es’klɔp]
  • Es muda dins certans cas: còup [‘kɔw]

R finala

  • Si pronóncia [ʀ] dins la màger part dei cas: mar [‘maʀ]
  • Es sistematicament muda:
    • Quora es la marca de l’infinitiu: anar [a’na], finir [fi’ni], créisser [‘kʀejse]
    • Dins lu mots en -IER: darrier [da’ʀje]
    • Dins certans mots en -OR: pescador [peska’du]  motor [mu’tur]

S finala

  • Si pronóncia [s]:
    • Dins quaucu mots: país [pa’is]
    • Especialament lu mots amb lo sufix aumentatiu -ÀS: grandàs [gʀãŋ’das]
    • Dins la conjugason, quora es la marca de la 2a persona dau singular: parles [‘paʀles]
    • Quora es la terminason de certans adjectius: famós [fa’mus]
  • Es muda:
    • Dins mantu mots: pantais [pãŋ’taj], sièis [‘sjɛj]
    • Especialament quora exprimisse la marca dau plural: libres [‘libʀe]

T finala

  • Si pronóncia [t]: levat [le’vat]
  • Es muda dins lu noms femenins en -AT: unitat [yni’ta]